Γενικά σχόλια


Οι μεγαλύτερες επιστημονικές γκάφες

Όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, η ιστορία της επιστήμης περιέχει αρκετές μαύρες σελίδες, γραμμένες από την προκατάληψη και την αλαζονεία των ίδιων των επιστημόνων και των «ειδικών», συχνά προσπάθησαν να εμποδίσουν την πρόοδο της γνώσης, αμφισβητώντας μερικές από τις συγκλονιστικότερες -όπως αποδεικνύεται σήμερα- ανακαλύψεις.
Η ιστορία της επιστήμης έχει αρκετές σελίδες με ατοπήματα που διαπράχθηκαν. Αρκετές από τις σημαντικότερες επιστημονικές ανακαλύψεις πολεμήθηκαν και αρχικά απορρίφθηκαν, ακριβώς στο όνομα της επιστήμης και της "ορθής γνώσης". Έτσι, ενώ τα παιδιά στην αρχαία Ελλάδα μάθαιναν ότι η Γη είναι μια σφαίρα που πλέει μέσα στο διάστημα, εκατοντάδες χρόνια αργότερα οι μαθητές του Μεσαίωνα διδάσκονταν ότι ο πλανήτης μας είναι επίπεδος και ότι είναι το κέντρο της Δημιουργίας, ενώ τα άστρα είναι τρύπες στο στερέωμα! Βέβαια, στον 20ο αιώνα όλοι ξέρουμε πια την αλήθεια.
Μια παλιά κινέζικη ιστορία λέει πως κάποτε ο καθρέφτης του κόσμου έδειχνε τη Μία Αλήθεια, τη μία ενότητα. Όμως, ήρθε ένας "δράκος" που έγινε αιτία να σπάσει ο καθρέφτης. Έτσι, η Αλήθεια κομματιάστηκε και από τότε οι άνθρωποι βλέπουμε μόνο αποσπάσματα της.
Η επέκταση των γνώσεων μας, σε εξωτερικό επίπεδο, και η επέκταση της συνειδητότητάς μας, σε εσωτερικό, είναι τα μέσα που μας απέμειναν για να μπορέσουμε να συλλέξουμε τα σπασμένα κομμάτια της γνώσης και της αλήθειας. Αυτό, λίγο πολύ όλοι το έχουμε διαπιστώσει από την καθημερινή μας εμπειρία. Εκείνο όμως, που δεν είναι ευρύτερα γνωστό, είναι οι γκάφες που έχει διαπράξει η ανθρωπότητα στην πορεία της. Το βαρύτερο τίμημα το έχουν πληρώσει κυρίως οι πρωτοπόροι αναζητητές, που κάθε φορά που εξερευνούσαν και αποκάλυπταν κάτι νέο, έρχονταν αντιμέτωποι με την καχυποψία, την αμφισβήτηση και την οργή του κατεστημένου. Η κοινή γνώμη ήταν απρόθυμη να υιοθετήσει τα οποιουδήποτε είδους "καινά δαιμόνια" ενώ συχνά οι κατέχοντες τη γνώση, οι αυθεντίες και οι ειδικοί, ήταν οι πιο αντιδραστικοί. Μερικές φορές, μάλιστα, τα πράγματα ήταν πολύ επικίνδυνα. Στην περίοδο του Μεσαίωνα λ.χ. πολλοί λαμπροί επιστήμονες της εποχής, κατηγορήθηκαν ως μάγοι και αιρετικοί και αρκετοί οδηγήθηκαν στην πυρά που άναβε η μισαλλοδοξία, η δεισιδαιμονία και η άγνοια. Ο Γαλιλαίος και ο Κοπέρνικος κινδύνεψαν σοβαρά να γίνουν προσάναμμα αυτής της πύρας ενώ ο Τζιορντάνο Μπρούνο καταδικάστηκε σε πύρινο θάνατο από την Ιερά Εξέταση κι έγινε έτσι ένας από τους πρώτους μάρτυρες της επιστήμης.
Η αντίδραση του κατεστημένου ήταν τόσο έντονη, ώστε ακόμα κι όταν οι "ειδικοί" έρχονταν αντιμέτωποι με αυταπόδεικτες αλήθειες αρνούνταν συχνά να τις παραδεχθούν, όπως έκαναν τα μέλη της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημόνων με τον φωνόγραφο. Αρκετούς αιώνες νωρίτερα, ο παπικός αστρονόμος Κλάβιος, αρνιόταν ακόμα και να κοιτάξει τη σελήνη από το τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου. Αλλά, κι όταν τελικά πείστηκε να δει τις πεδιάδες και τα βουνά του φεγγαριού δήλωσε -μην πιστεύοντας στα μάτια του αλλά στην εικόνα του φεγγαριού που είχε στο μυαλό του- πως ανάμεσα στα βουνά υπάρχει ένα αόρατο υλικό που κάνει τη σελήνη να παραμένει τέλεια σφαίρα! Ο
Γαλιλαίος εκνευρισμένος τότε σχολίασε ότι και ο Κλάβιος είχε... αόρατα αυτιά γαϊδάρου!
Αλλά και ακόμα νωρίτερα, ο Πυθαγόρας, ο Αρίσταρχος, ο Αριστοτέλης, η Υπατία και βέβαια ο Σωκράτης, ήταν ανάμεσα στα φωτεινά μυαλά που έπεσαν θύματα της άγνοιας και της μισαλλοδοξίας. Όταν ανέτειλε η εποχή της επιστημονικής σκέψης και του ορθολογισμού, η αναζήτηση της γνώσης κατάφερε να ξεφύγει από τις αντιδράσεις του θρησκευτικού φανατισμού και του μεσαιωνικού σκοταδισμού. Επιτέλους η ανθρωπότητα μπορούσε να πορευτεί ελεύθερα για την εξερεύνηση του Σύμπαντος, μέσα και έξω από τον άνθρωπο. Και τότε, συνέβη κάτι εντελώς αναπάντεχο· ήταν η ίδια η επιστήμη που έθεσε τώρα τους νέους περιορισμούς. Για να γίνει αποδεκτή οποιαδήποτε καινούρια θεωρία έπρεπε απαραίτητα να πληροί δυο βασικές προϋποθέσεις: πρώτον να επιδέχεται πειράματος και δεύτερον επανάληψης προς επαλήθευση.
Πείραμα και επανάληψη. Αυτοί είναι οι δύο δοκοί στήριξης της επιστημονικής γνώσης και ό,τι δεν μπορεί να ισορροπήσει πάνω τους, εξοστρακίζεται και απορρίπτεται. Απορρίπτονται όμως επίσης και πολλά άλλα είτε γιατί δεν συμφωνούν με τα τρέχοντα επιστημονικά μοντέλα είτε γιατί... έρχονται σε αντίθεση με άλλες θεωρίες και βαρύγδουπες πραγματείες πάνω στις οποίες έχουν στηριχθεί καθηγεσίες ή άλλου είδους συμφέροντα.
Έτσι, τον ρόλο των θεολόγων και της Ιεράς Εξέτασης παίζουν τώρα οι επιστήμονες που στα άδυτα των εργαστηρίων τους μελετούν, δοκιμάζουν, πειραματίζονται και αποφαίνονται! Από την πλευρά της η σύγχρονη κοινωνία έχει την τάση να αποδέχεται, επίσης, ό,τι φέρει την ετικέτα του "επιστημονικά αποδεκτού και έγκυρου". Έτσι, όμως, μένουν απ' έξω ολόκληροι τομείς γνώσης όπως η μεταφυσική και η φιλοσοφία που από τη φύση τους δεν μπορούν να αποδειχθούν "επιστημονικά" με τις τρέχουσες μεθόδους. Πώς να βάλεις λ.χ. τον Θεό στον πάγκο του εργαστηρίου, κάτω από το γυαλάκι του μικροσκοπίου ή έστω και στο ιλιγγιώδες περιβάλλον ενός επιταχυντή σωματιδίων. Πώς να πειραματιστείς μαζί του, να τον μετρήσεις, να τον μετατρέψεις σε ψηφιακά δεδομένα και να τον ταξινομήσεις. Κάπως έτσι αμφισβητούνται πολλά από τα φαινόμενα που ανήκουν στον χώρο του υπερβατικού, της παραψυχολογίας και των ψυχικών φαινομένων όπου το πείραμα και η ακριβής επανάληψη είναι δύσκολα αν όχι αδύνατα. Κάπως έτσι διαπράχθηκαν και διαπράττονται ακόμα μερικές από τις μεγαλύτερες επιστημονικές αδικίες. Τον Τουρπέν που εφεύρε τον μελανίτη, τον έκλεισαν σε άσυλο! Τους εφευρέτες της μηχανής που ξεκινάει με έκρηξη τους απέρριψαν. Η κοινωνία απομονώνει τους μεγάλους εφευρέτες.Στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα, στο άνθισμα της νεωτεριστικής εποχής, υπήρξε μια πλειάδα διανοουμένων και επιστημόνων έντονα αντιδραστική. Έβλεπαν με φόβο και επιφύλαξη κάθε επιστημονοτεχνική πρόοδο πιστεύοντας ότι οδηγεί κατευθείαν στην άβυσσο. Ακόμα και ο Χερτζ έγραψε στο Επιστημονικό Επιμελητήριο της Δρέσδης ότι θα έπρεπε να αποθαρρύνουν τις έρευνες για την εκπομπή των ερτζιανών κυμάτων επειδή όπως υποστήριξε, "δεν είναι δυνατόν να γίνει καμιά πρακτική εφαρμογή". Στο όνομα της περιορισμένης αλήθειας -αυτή που οι ίδιοι αντιλαμβάνονταν- αρνήθηκαν στην αρχή ακόμα και τις ακτίνες Χ και γενικά ό,τι δεν ανήκε στο ορατό και χειροπιαστό φάσμα.
Αν οι κληρικοί κατηγορούνται συχνά για έλλειψη εκσυγχρονισμού και οι επιστήμονες δεν πάνε πίσω. Ακόμα και ο μεγάλος Γαλιλαίος, μολονότι ήταν κι ο ίδιος θύμα των προκαταλήψεων της εποχής του, απέρριψε την άποψη του Κέπλερ, πως οι παλίρροιες δημιουργούνται από τη σελήνη. "Πρόκειται για μυστικοπαθείς φαντασιοπληξίες" είχε πει, προσφέροντας ένα παράδειγμα για το πώς οι επιστήμονες, ακόμα και οι πιο ανοιχτόμυαλοι και μεγάλοι όπως ο ίδιος, πέφτουν συχνά θύματα των επιστημονικών προκαταλήψεων τους.
Ακόμα και ο Λαβουαζιέ, ο μεγάλος επιστήμονας του 18ου αιώνα, παρά το εξελιγμένο επίπεδο του είχε κι αυτός τις εμμονές του. Αρνήθηκε, λοιπόν, κατηγορηματικά να πιστέψει στην ύπαρξη των μετεωριτών. "Είναι αδύνατον" έλεγε, "να πέφτουν πέτρες από τον ουρανό για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπάρχουν πέτρες στον ουρανό!"

Προηγούμενη σελίδα - Κεντρική σελίδα - Κατάλογος