Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΩΝ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ

«Οι ερασιτέχνες και οι ‘άσχετοι’ ερευνητές δεν έχουν να φοβηθούν για το επιστημονικό κύρος τους κι έτσι τολμούν να ερευνήσουν τομείς γνώσης που οι καταξιωμένοι επιστήμονες αποφεύγουν, για να μην συγκρουστούν με το επιστημονικό κατεστημένο.»

Η ιστορία της επιστήμης έχει καταγράψει με χρυσά γράμματα τα ονόματα - και τις ανακαλύψεις μερικών ανθρώπων που δεν ανήκαν στην επίσημη επιστημονική κοινότητα. Ήταν ερασιτέχνες ερευνητές, πολλοί δεν είχαν καν πανεπιστημιακό πτυχίο ή κι αν είχαν, ήταν συχνά άσχετο με τον χώρο στον οποίο έκαναν τελικά τις ανακαλύψεις τους. Αυτοί οι άνθρωποι αντιμετώπισαν πολλές φορές έντονη την επιστημονική αλαζονεία και την απόρριψη από εκείνους που θεωρούσαν τον εαυτό τους "ειδικό" και "ειδήμονα". Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο έμπορος που αποστόμωσε τους αρχαιολόγους που θεωρούσαν τον εαυτό τους αυθεντία, το 1870. Ήταν ο Ερρίκος Σλήμαν που όταν άρχισε τις ανασκαφές στη Μικρά Ασία αναζητώντας την θρυλική Τροία, οι αρχαιολόγοι και οι ειδικοί καθηγητές τον χλεύασαν και τον θεώρησαν γραφικό τρελό που "πίστεψε στα παραμύθια του Ομήρου". Όταν τελικά ο Σλήμαν ανακάλυψε την αρχαία πόλη στη Μικρά Ασία, οι "αυθεντίες" κατάπιαν τη γλώσσα τους (μαζί με το φαρμάκι που είχαν εκτοξεύσει εναντίον του).
Ερασιτέχνης ήταν και ο Βέντρις που κατέρριψε μια άλλη επιστημονική "βεβαιότητα" σύμφωνα με την οποία ο Μυκηναϊκός πολιτισμός δεν ήταν Ελληνικός. Τελικά, αυτός, ένας αρχιτέκτων κι όχι αρχαιολόγος ή γλωσσολόγος, κατάφερε να αποκωδικοποιήσει στα 1952 τη Γραμμική Γραφή Β, που βρέθηκε σε πινακίδες στις Μυκήνες και στην Κνωσό και απέδειξε ότι ήταν ελληνική και κατά συνέπεια ήταν Έλληνες οι δημιουργοί του κρητικομυκηναϊκού πολιτισμού. Με την ανακάλυψη του αυτή ο Βέντρις πρόσφερε μια μεγάλη υπηρεσία στο ελληνικό έθνος μετατοπίζοντας πολλούς αιώνες προς τα πίσω την απαρχή της ιστορίας και του πολιτισμού του. Κάτι αντίστοιχο επαναλαμβάνεται και σήμερα. Ενώ τα επιστημονικά συγγράμματα και τα σχολικά βιβλία εξακολουθούν να επιμένουν πως η ελληνική γλώσσα έχει ηλικία 3000 ετών και μας ήρθε από τη Φοινίκη, οι πινακίδες που ανακάλυψε ο καθηγητής Χουρμουζιάδης στις ανασκαφές του '93 στην Καστοριά, απέδειξαν πως η γλώσσα μας είναι γηγενής και πως η ηλικία της ξεπερνά τα 7000 χρόνια. Αυτό που συμβαίνει εδώ, είναι το αντίστοιχο που συνέβη και με τους εφευρέτες του αεροπλάνου, τους αδελφούς Ράιτ, που ενώ πετούσαν, οι επιστήμονες αγνοούσαν επιδεικτικά την κατάσταση. Το ίδιο και με την ανακάλυψη του Χουρμουζιάδη που οι αρμόδιοι επιμένουν να την αγνοούν και τα παιδιά στα σχολεία εξακολουθούν να διδάσκονται ανακρίβειες.
Ακόμα χειρότερη αντιμετώπιση είχε η ανακάλυψη ενός "ασήμαντου" ραδιομηχανικού, του Καρλ Τζάνσκι, που έγινε ο πατέρας της ραδιοαστρονομίας και εφευρέτης των ραδιοτηλεσκόπιων, όταν το 1932, ανακάλυψε πως η Γη δέχεται φυσικά ραδιοσήματα από το διάστημα. Τότε οι κύκλοι των αστρονόμων γέλασαν και περιφρόνησαν τα πορίσματα του και ούτε καν ασχολήθηκαν με τις "αυθαίρετες ιδέες" του για 10 ολόκληρα χρόνια. Τόσα χρειάστηκαν αυτοί για να φτάσουν στο δικό του επίπεδο κατανόησης και να παραδεχθούν ότι αυτός, ένας ερασιτέχνης και όχι επαγγελματίας αστρονόμος, είχε δίκιο. Η ιστορία της αστρονομίας, άλλωστε, είναι έτσι κι αλλιώς πλούσια σε ονόματα ερασιτεχνών αστρονόμων που αυτοί κι όχι οι "επίσημοι" αστρονόμοι και ειδικοί καθηγητές, είχαν το προνόμιο της ανακάλυψης πολλών κομητών, αστεροειδών κλπ.
Το πρόβλημα είναι πάντα το ίδιο όταν νέες θεωρίες έρχονται να ανατρέψουν τις παλιές, όπως συνέβη και με την Κβαντική Φυσική που έσεισε συθέμελα τον κόσμο της κλασσικής Φυσικής και που προκάλεσε διαμάχες διάρκειας τουλάχιστον 30 ετών (Μερικές διαρκούν, μάλιστα, ακόμα). Αντίστοιχα, πολλοί "σοβαροί" επιστήμονες και κυρίως ψυχαναλυτές και ψυχίατροι ούτε να ακούν ούτε να βλέπουν θέλουν ό,τι σχετίζεται με παραψυχολογικά φαινόμενα. Πρώτος και καλύτερος, μάλιστα, ο Σίγκμουντ Φρόυντ, ο οποίος έπρεπε να φτάσει στο τέλος της ζωής του για να επανεξετάσει το θέμα και να ομολογήσει στο τελευταίο σύγγράμμα του: "αν ήταν να ξαναρχίσω τη ζωή μου από την αρχή, θα την αφιέρωνα στη μελέτη των ψυχικών φαινομένων, όπως η τηλεπάθεια, και όχι στην ψυχανάλυση"!

Οι καινοφανείς θεωρίες και οι πρωτοποριακές εφευρέσεις, συναντούν πάντα την καχυποψία και τις αντιρρήσεις των συντηρητικών. Οι εισηγητές νέων θεωριών και όσοι ασχολούνται με μη "έγκυρα", δηλαδή ευρέως αποδεκτά, ζητήματα είναι καταδικασμένοι στη συνείδηση πολλών επιστημόνων. Αλλά, όπως αναφέρει και ο Νίκος Ταμπάκης στο βιβλίο του "Από τη Φυσική στη Μεταφυσική": "Πλειοψηφίες και αυθεντίες παρέρχονται και η ιστορία της επιστήμης διδάσκει πως τα αποφασιστικά βήματα έγιναν όχι όταν εφαρμόζαμε γνωστούς κανόνες και νόμους, αλλά όταν ασχοληθήκαμε και προσέξαμε τις εξαιρέσεις τους". Τελικά, οι καινούριες ανακαλύψεις γίνονται αποδεκτές από τους επιστήμονες όχι γιατί οι στενόμυαλοι πείστηκαν, αλλά γιατί αργά ή γρήγορα φεύγουν από το προσκήνιο, από τις θέσεις - κλειδιά και από τη ζωή, και τη θέση τους παίρνουν άλλοι, νεότεροι, που έχοντας γαλουχηθεί με τις νέες θεωρίες μπορούν να κατανοήσουν και να τις αποδεχθούν. Τελικά απ' ότι φαίνεται, επιστημονική γνώση δεν σημαίνει υποχρεωτικά και ανοιχτές αντιλήψεις. Καμιά φορά μπορεί να συμβαίνει και το ακριβώς αντίθετο.
Και ενώ η στενομυαλιά είναι από τα πιο επικίνδυνα νοσήματα της συνείδησης, ούτε οι ειδικοί την αποφεύγουν, έτσι που πολλές φορές γίνονται εξαιρετικά συντηρητικοί και δογματικοί θυμίζοντας τους ιεροεξεταστές του Μεσαίωνα. Το επιστημονικό ιερατείο θεωρεί αιρετικούς όσους ασχολούνται με ζητήματα που η επίσημη επιστήμη δεν έχει εντάξει στους κόλπους της. Το πρόβλημα είναι ότι η επιστήμη δεν μπορεί να επαίρεται ότι κατέχει όλη τη γνώση γιατί αυτό είναι απόλυτα αντιεπιστημονικό. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να απορρίπτει ασυζητητί αυτό που διαφεύγει προς το παρόν από το γνωσιολογικό της πεδίο. Πολλοί μεγάλοι επιστήμονες πάντως, κυρίως αυτοί που κατέχουν τον τίτλο της "αυθεντίας", δεν ασχολούνται με αμφισβητούμενους τομείς γνώσης για να μην χάσουν το κύρος τους και για να μην έρθουν σε σύγκρουση με το επιστημονικό κατεστημένο. Αλλά, όπου διστάζουν οι, "αυθεντίες" τολμούν οι ερασιτέχνες. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που τόσες πολλές ανακαλύψεις οφείλονται σ' αυτούς τους ερασιτέχνες με την απλή και καθαρή σκέψη. Ευτυχώς που υπήρχε ένας αρχιτέκτων για να αποκρυπτογραφήσει την αρχαιοελληνική γραφή. Ευτυχώς που υπήρξε ένας μη αστρονόμος για ν' ανακαλύψει τη ραδιοαστρονομία, ένας έμπορος για να ανασκάψει την Τροία, δύο ποδηλάτες για να επινοήσουν τις κινούμενες εικόνες (βλ. αδελφοί Λυμιέρ που ανακάλυψαν τον κινηματογράφο), καθώς και άλλοι δύο "άσχετοι", οι αδελφοί Ράιτ, που ενώ η δουλειά τους ήταν σε βουλκανιζατέρ, αυτοί επέμεναν να φαντάζονται πτήσεις στον αέρα και έτσι επινόησαν το αεροπλάνο. Όλοι αυτοί δεν είχαν επιστημονικό κύρος, έτσι δεν ανησυχούσαν μην το χάσουν. Γι' αυτό και μπορούσαν να ασχοληθούν απρόσκοπτα με την επέκταση της γνώσης και να πειραματιστούν με νέες θεωρίες. Τόλμησαν και πειραματίστηκαν εκεί που οι ειδικοί δίσταζαν και κέρδισαν τελικά τη μεγαλύτερη καταξίωση αποδεικνύοντας πως είχε δίκιο ο Ηράκλειτος που έλεγε: "εάν μη έλπηται, ανέλπιστον ουκ εξευρήσει" (Πως, δηλαδή, αν δεν ελπίζεις, δεν μπορείς να βρεις το ανέλπιστο). Αλλά έλεγε και κάτι άλλο αυτός ο κορυφαίος Έλληνας φιλόσοφος, πως:
"Πολυμαθίη νόον έχειν ου διδάσκει". Και αυτό η επιστήμη το επιβεβαιώνει συχνά και μάλιστα, μέσω των κριτηρίων που αυτή θέτει, δηλαδή το πείραμα και την επανάληψη. Έτσι, παρά τη σοφία της, οι γκάφες και τα ολισθήματα της είναι επαναλαμβανόμενα.


Προηγούμενη σελίδα
- Κεντρική σελίδα - Κατάλογος